Değişim Listeleri

Diyet düzenlemede birbiri yerine geçebilen besinlerin neler olduğunun bilinmesi büyük kolaylık sağlar. Değişim listelerinde her grup içindeki besinler hemen hemen aynı miktarda enerji, protein, yağ ve karbonhidrat sağladıklarından birbirinin yerine kullanılabilir, yani her bir yiyecek diğerinin yerine geçebilir. A. Ekmek ve Tahıl Değişimi: Listede gösterilen her bir değişim yaklaşık olarak 15 gr karbonhidrat, 2 gr protein içerir, yağ içermez ve 68 kalorilik enerji sağlar. 

Aşağıdaki listenin kullanılışına şöyle bir örnek verilebilir : 1 ince dilim ekmek yenilmediği zaman, onun yerine 1 adet orta boy patates veya yarım su bardağı pilav veya makarna yenebilir. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Ekmek

l ince dilim

25

Kraker

2 - 4 adet

20

Makarna, şehriye (pişmiş)

Yarım Su Bardağı

100

Makarna, şehriye (çiğ)

3 silme çorba kaşığı

15

Patates (pişmiş)

l adet orta boy

100

Pirinç, bulgur (pişmiş)

Yarım su bardağı

100

Pirinç, bulgur (çiğ)

2 silme çorba kaşığı

15

Sade kek

3-3.5 cm kalınlığında dilim

25

Tarhana

2 silme çorba kaşığı

15

Un (buğday, pirinç vb.)

2 silme çorba kaşığı

15




B. Et Değişimi: 

Her bir değişim yaklaşık olarak 6 gr protein, 5 gr yağ içerir, karbonhidrat içermez ve 69 kalorilik enerji sağlar. 

Aşağıdaki listenin kullanılışına örnek: l köfte kadar et yenilmediği zaman onun yerine bir adet yumurta veya bir kibrit kutusu kadar beyaz peynir veya bir sosis ya da listede belirtilen diğer başka bir besin yenebilir. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Et

1 köfte kadar

30

Balık

1 köfte büyüklüğünde

30

Yumurta

1 adet

40-50

Sosis

1 adet

40-50

Salam

Çok ince 4-5 dilim

40-50

Peynir (beyaz)

1 kibrit kutusu

30

Peynir (kaşar)

2/3 kibrit kutusu

20-25

Çökelek, lor

1/4 su bardağı kadar

40-45

Kuru fasulye

5 - 6 çorba kaşığı

100



Bitkisel besin olmasına rağmen kurubaklagiller (kurufasulye, nohut, bakla vb.) fazla miktarda protein içerirler ve değişim listelerinde etler ile aynı sınıfa konularak incelenirler. Et cinsi gıdalara benzemeyen yanları, hiç yağlarının bulunmaması ve bunun yerine 15 -16 gr. kadar karbonhidrat içermeleridir. Örnek olarak, yukarıda listede adı geçen 5 - 6 çorba kaşığı kuru fasulye 100 gr gelir ve ve 6 gr protein yanında 15 gr da karbonhidrat içerir. 


C. Süt Değişimi: 

Belirtilen miktardaki süt veya yoğurt ortalama olarak 4 gr protein, 6 gr karbonhidrat, 4 gr yağ içerir ve 76 kalorilik enerji sağlar. 

Örnek olarak: 1 su bardağı süt içilmediği zaman onun yerine 1 su bardağı kadar yoğurt yenebilir. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Süt

1 orta boy su bardağı

160

Yoğurt

1 orta boy su bardağı

160




Az Yağlı Süt Değişimi (Light süt) 

4 gr protein, 6 gr karbonhidrat ve 2 gr yağ içerir ve 58 kalorilik enerji sağlar. 

Sütü sütlaç veya muhallebi gibi sütlü tatlılar şeklinde de alabilirsiniz. 

1 porsiyon muhallebi veya 1 porsiyon sütlaç 1 süt + 1 ekmek değişimi şeklinde düşünülmelidir. 


D. Sebze Değişimi: 

Sebzeler içerdikleri kalori miktarına göre 2 gruba ayrılırlar: 1. Grup: Bu grup sebzeler enerji değerleri düşük olduğundan serbestçe yenilebilir. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Domates

1 küçük boy (çiğ)

100

Domates suyu

1 büyük su bardağı (çiğ)

240

Çarliston biber

4 orta boy

100

Yeşil sivri biber

10 orta boy

100

Kıvırcık salata

15 yaprak

100

Salatalık

1 orta boy

100

Kırmızı turp

5 orta boy

100

Maydanoz

1 orta demet

75

Yeşil soğan

3-4 orta boy

75

Kuru soğan

1 orta boy

75

Kereviz

1 küçük boy

100

Kırmızı lahana

1/8 orta boy

100

Lahana

4 çorba kaşığı (pişmiş)

100

Karnıbahar

4 çorba kaşığı (pişmiş)

100

Taze kabak

4 çorba kaşığı (pişmiş)

150

Patlıcan

4 çorba kaşığı (pişmiş)

125

Ispanak

4 çorba kaşığı (pişmiş)

150

Pazı

4 çorba kaşığı (pişmiş)

150

Ebegümeci

4 çorba kaşığı (pişmiş)

150

Bamya

4 çorba kaşığı (pişmiş)

75



2. Grup: Bu grup sebzelerin her birimi 2 gr protein, 7 gr karbonhidrat içerir, yağ içermez ve 36 kalori sağlar. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Havuç

1 orta boy (çiğ)

100

Şalgam

1 orta boy (çiğ)

150

Bezelye

4 çorba kaşığı (pişmiş)

100

Pırasa

5 çorba kasığı (pişmiş)

150

Bakla

4 çorba kasığı (pişmiş)

100

Enginar

1 orta boy (pişmiş)

100

Bal Kabağı

3-4 parça

100




E. Meyve Değişimi: 

Her bir değişim yaklaşık olarak 10 gr karbonhidrat içerir, yağ ve protein içermez ve 40 kalorilik enerji sağlar. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Elma

1 küçük boy

80

Kayısı (taze)

1-2 adet

100

Kayısı (kuru)

1-2 adet

20

Muz

Yarım küçük

50

Çilek

1 su bardağı

150

Kiraz

10-15 adet

75

Hurma

2 adet

15

Greyfurt

Yarım küçük

125

Üzüm

12-20 tane

75

Portakal

1 adet küçük

125

Şeftali

1 adet orta

100

Armut

1 adet küçük

100

Erik

1-2 adet

100

Kuru erik

2 adet

25

Kuru üzüm

2 çorba kaşığı, silme

15

Karpuz

1 dilim

175

Kavun

1 dilim

175

İncir (Taze)

1-2 adet

50

İncir (Kuru)

Yarım adet

15

Yeni dünya

5-6 adet

100

Portakal suyu

1 çay bardağı

100

Elma suyu

1 çay bardağı

100

Mandalina

1 orta boy

100




F. Yağ Değişimi: 

Her bir değişim yaklaşık olarak 5 gr yağ içerir, protein ve karbonhidrat içermez ve 45 kalorilik enerji verir. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Sıvı yağ

1 tatlı kaşığı

5

Katı yağ

1 tatlı kaşığı

5

Zeytin

5 adet

15

Mayonez

2 tatlı kasığı

10

Fındık,fıstık vb.

6 adet

10

Kaymak

1 çorba kaşığı

10




G. Tatlı Değişimi: 

Her bir değişim yaklaşık olarak 5 gr karbonhidrat içerir, protein ve yağ içermez ve 20 kalorilik enerji sağlar. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Toz şeker

1 tatlı kaşığı

5

Kesme şeker

Büyüklüğüne göre 2-3 adet

6

Reçel-marmelat

Silme 1 yemek kaşığı

10

Bal

1 tatlı kaşığı

10

Pekmez

Silme 1 yemek kaşığı

10

Akide şekeri

2 adet

10




H. İçecekler: 

Piyasada satılan içecekler alkollü veya alkolsüz olabilir. Alkolsüz içecekler (eğer hastada su kısıtlaması yapılması gerekmiyorsa) rahatlıkla içilebilir. 


Böbrek hastası alkollü içki içebilir mi? 

Alkol fazla miktarda kalori içerir (1 gr alkolde 7 kalori vardır). O nedenle zayıflaması istenen kimseler alkollü içki almamalıdır. 

Alkollü yiyecekler karaciğer için de özellikle çok sakıncalıdır. Böbrek hastalarının önemli bir bölümünde karaciğer problemleri de vardır. O nedenle, rastgele alkollü içki içmemeli ve her hasta bu konuda hekimine danışmalıdır. 



DEĞİŞİM LİSTELERİNİN KULLANILMASI 

Değişim listeleri hastaların günlük yemeklerini düzenlemede çok yararlıdır. Bu sayede her hasta, sadece tarif edilen yiyecekleri yemek zorunda kalmaz, kendi zevkine ve ihtiyacına göre değişik yemek listeleri düzenleyebilir. 

Bu yemek listeleri düzenlenirken, belirli bir besin yerine, aynı türden ve ona eşdeğer miktarda besin elemanlarını içeren bir başka yiyecek listeden seçilir. Böylece alınan protein, yağ, karbonhidrat gibi besin elemanları aynı kaldığı halde değişik yemekler yeme imkanı olur. 

Örnek olarak 40 gram proteinli diyet kullanan bir hasta değişim listelerini kullanarak aşağıda gösterildiği şekilde farklı yemekler hazırlayabilir: 

Önce, 40 gr. protein içeren bir diyet örnek olarak alınır. 

40 GRAM PROTEİNLİ 1500 KALORİLİ DİYET 

Bir Günlük Yiyecekler

Miktar

Ölçü

Süt veya yoğurt

250 gr

2 çay bardağı

Yumurta veya

40 gr

1 adet

beyaz peynir

30 gr

1 kibrit kutusu kadar

Et

60 gr

2 köfte kadar

Ekmek veya ekmek yerine geçen

175 gr

7 ince dilim

Meyve

2 porsiyon

Bkz. meyve değişim listesi

Sebze

2 porsiyon

8 çorba kaşığı

Yağ

20 gr

4 tatlı kaşığı

Bal, reçel veya

85 gr

17 tatlı kaşığı şeker

Akide şekeri

10 gr

2 adet



ÖRNEK YEMEK LİSTESİ 

Sabah

Öğle

İkindi

1 bardak çay (sekerli)
2 tatlı kaşığı tereyağ
3 tatlı kaşığı bal veya reçel
1 adet yumurta
2 ince dilim ekmek

4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği
5 çorba kaşığı pilav
1 ince dilim ekmek

1 bardak çay (şekerli)
1 dilim kek
2 adet akide şekeri

Akşam

Gece

1 kase un çorbası
2 köfte kadar et veya
etli sebze yemeği
1 kase ayva kompostosu
1 ince dilim ekmek

1 çay bardağı süt (şekerli)
1 adet elma
1 çay bardağı yoğurt



Değişim listelerine bakılacak olursa bir yumurtanın veya bir kibrit kutusu kadar beyaz peynirin veya bir köftenin ya da bir sosisin benzer miktarlarda besin elemanı içerdiği görülür. Böylece, hasta isterse, sabah kahvaltısında yumurta veya peynir yemez; ancak öğle yemeğinde onun yerine fazladan bir adet köfte veya sosis yiyebilir. Yine bu listede bulunan akşam yemeğindeki 2 köfte kadar et yenilmeyebilir; bunun 1 köfte kadarlık miktarı sosis değişimi olarak öğleye alınabilir. Akşam yemeğine de 1 köfte kadar et içeren etli sebze yemeği konabilir. Sonuç olarak liste aşağıdaki sekile dönüşebilir. 

Sabah

Öğle

İkindi

1 çay bardağı süt ( şekerli)
2 tatlı kaşığı kahvaltılık yağ
3 tatlı kaşığı bal veya reçel
2 ince dilim ekmek

2 adet sosis
5 çorba kaşığı pilav
1 çay bardağı yoğurt
1 ince dilim ekmek
veya bu yemek yerine çalışan bir kimse 2 adet sosis içeren bir sandviç ve bir çay bardağı yoğurt yiyebilir.

1 bardak çay (şekersiz)
1 dilim kek
2 adet akide şeker

Akşam

Gece

1 kase un çorbası
4 çorba kaşığı kıymalı sebze yemeği
1 kase ayva kompostosu
1 ince dilim ekmek

1 çay bardağı süt (sekerli)
1 porsiyon elma


Bu liste de 40 gr. protein ve 1500 kalori içermektedir. 


Bir başka örnek: 

40 gram proteinli ve 1500 kalorili diyet yemeği yemek isteyen hasta, eğer muhallebi istiyorsa şöyle bir değişikliğe gidebilir: 

Kahvaltıda 1 dilim ekmek yemez, çayını şekersiz içer, 3 tatlı kasığı bal veya reçelini 1 tatlı kaşığına indirir. 

Öte yandan, öğle yemeğindeki 1 bardak yoğurdu da yemez ve onun yerine bir bardak süt kullanma imkanı doğar. İkindide içeceği çaya şeker koymaz, akide şekerini yemez, kekini de yemez, tüm bunların eşdeğeri olan toz şeker ve pirinç ununu kullanır. 

Sonuç olarak; kahvaltıda artırdığı şeker ve öğle yemeğinde artırdığı süt ile muhallebisini hazırlar; burada, sabahki 1 dilim ekmeği yemediği için muhallebisini yaparken onun yerine 2 çorba kaşığı pirinç ununu ve ikindide şekersiz içtiği çayın şekerini ve akide şekerinin eşdeğerini de kullanabilmektedir. 

Yine aynı hastanın canı kurubaklagillerden yemek isterse akşam yemeğindeki l adet köfteyi yemez, onun yerine öğle yemeğinde 5 çorba kaşığı kadar kuru fasulye veya nohut ya da mercimek yiyebilir. Akşam yemeğindeki kalan l köfte kadar kıymadan ise, 1 adet etli biber dolması hazırlanarak yenebilir. Böylece değişim listelerindeki besin elemanlarını kullanarak aynı miktarda protein ve kalori içeren başka yemekler hazırlama imkanı doğar ve liste şu hale döner: 

Sabah

Öğle

İkindi

1 bardak çay (şekersiz) 
2 tatlı kaşığı yağ 
1 tatlı kaşığı bal veya reçel 
1 adet yumurta 
1 ince dilim ekmek

5 yemek kaşığı kuru fasulye 
5 yemek kaşığı pirinç pilavı 
1 adet domates 
1 ince dilim ekmek

1 kase muhallebi

Akşam

Gece

1 kase un çorbası 
1 adet etli, biber dolma 
1 kase ayva kompostosu 
1 ince dilim ekmek

1 porsiyon elma


Bu liste 40 gr protein ve 1500 kalori içermektedir. 

Bu listeyi bir kez daha açıklayalım: 

Sabah kahvaltısı: Çay şekersiz içildi, buradan şeker arttı. 
3 tatlı kaşığı bal veya reçel yerine 1 tatlı kaşığı bal veya reçel yenildi, bunların yerine eşdeğer şeker arttı. Ekmeğin 1 dilimi yenilmedi, bunun yerine eşdeğer olan, 2 çorba kaşığı pirinç unu arttı. Bunlar muhallebi yapılmak üzere saklandı. 

Öğle yemeği: 1 çay bardağı yoğurt yenilmedi, bunun eşdeğeri o an 1 bardak süt muhallebi yapılmak üzere saklandı. 

İkindi: Şekerli çay içilmedi, kek yenilmedi, akide şekeri, eşdeğer şeker ile değiştirildi. Böylece elde edilen besinler ile yapılan muhallebi ikindide yenildi. 

Akşam yemeği: 2 köfte kadar et yenilmedi, 1 köfte kadarına eşdeğer 5 çorba kaşığı kuru fasulye öğle yemeğine alındı, 1 köfte kadar et ile de akşam 1 adet etli biber dolma yapılarak yenildi. 

Aynı prensipleri kullanarak, hastalar kendilerine tarif edilenlerin dışında, pek çok değişik yemek listeleri yapabilirler.

Değişim Listeleri

Diyet düzenlemede birbiri yerine geçebilen besinlerin neler olduğunun bilinmesi büyük kolaylık sağlar. Değişim listelerinde her grup içindeki besinler hemen hemen aynı miktarda enerji, protein, yağ ve karbonhidrat sağladıklarından birbirinin yerine kullanılabilir, yani her bir yiyecek diğerinin yerine geçebilir. A. Ekmek ve Tahıl Değişimi: Listede gösterilen her bir değişim yaklaşık olarak 15 gr karbonhidrat, 2 gr protein içerir, yağ içermez ve 68 kalorilik enerji sağlar. 

Aşağıdaki listenin kullanılışına şöyle bir örnek verilebilir : 1 ince dilim ekmek yenilmediği zaman, onun yerine 1 adet orta boy patates veya yarım su bardağı pilav veya makarna yenebilir. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Ekmek

l ince dilim

25

Kraker

2 - 4 adet

20

Makarna, şehriye (pişmiş)

Yarım Su Bardağı

100

Makarna, şehriye (çiğ)

3 silme çorba kaşığı

15

Patates (pişmiş)

l adet orta boy

100

Pirinç, bulgur (pişmiş)

Yarım su bardağı

100

Pirinç, bulgur (çiğ)

2 silme çorba kaşığı

15

Sade kek

3-3.5 cm kalınlığında dilim

25

Tarhana

2 silme çorba kaşığı

15

Un (buğday, pirinç vb.)

2 silme çorba kaşığı

15




B. Et Değişimi: 

Her bir değişim yaklaşık olarak 6 gr protein, 5 gr yağ içerir, karbonhidrat içermez ve 69 kalorilik enerji sağlar. 

Aşağıdaki listenin kullanılışına örnek: l köfte kadar et yenilmediği zaman onun yerine bir adet yumurta veya bir kibrit kutusu kadar beyaz peynir veya bir sosis ya da listede belirtilen diğer başka bir besin yenebilir. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Et

1 köfte kadar

30

Balık

1 köfte büyüklüğünde

30

Yumurta

1 adet

40-50

Sosis

1 adet

40-50

Salam

Çok ince 4-5 dilim

40-50

Peynir (beyaz)

1 kibrit kutusu

30

Peynir (kaşar)

2/3 kibrit kutusu

20-25

Çökelek, lor

1/4 su bardağı kadar

40-45

Kuru fasulye

5 - 6 çorba kaşığı

100



Bitkisel besin olmasına rağmen kurubaklagiller (kurufasulye, nohut, bakla vb.) fazla miktarda protein içerirler ve değişim listelerinde etler ile aynı sınıfa konularak incelenirler. Et cinsi gıdalara benzemeyen yanları, hiç yağlarının bulunmaması ve bunun yerine 15 -16 gr. kadar karbonhidrat içermeleridir. Örnek olarak, yukarıda listede adı geçen 5 - 6 çorba kaşığı kuru fasulye 100 gr gelir ve ve 6 gr protein yanında 15 gr da karbonhidrat içerir. 


C. Süt Değişimi: 

Belirtilen miktardaki süt veya yoğurt ortalama olarak 4 gr protein, 6 gr karbonhidrat, 4 gr yağ içerir ve 76 kalorilik enerji sağlar. 

Örnek olarak: 1 su bardağı süt içilmediği zaman onun yerine 1 su bardağı kadar yoğurt yenebilir. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Süt

1 orta boy su bardağı

160

Yoğurt

1 orta boy su bardağı

160




Az Yağlı Süt Değişimi (Light süt) 

4 gr protein, 6 gr karbonhidrat ve 2 gr yağ içerir ve 58 kalorilik enerji sağlar. 

Sütü sütlaç veya muhallebi gibi sütlü tatlılar şeklinde de alabilirsiniz. 

1 porsiyon muhallebi veya 1 porsiyon sütlaç 1 süt + 1 ekmek değişimi şeklinde düşünülmelidir. 


D. Sebze Değişimi: 

Sebzeler içerdikleri kalori miktarına göre 2 gruba ayrılırlar: 1. Grup: Bu grup sebzeler enerji değerleri düşük olduğundan serbestçe yenilebilir. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Domates

1 küçük boy (çiğ)

100

Domates suyu

1 büyük su bardağı (çiğ)

240

Çarliston biber

4 orta boy

100

Yeşil sivri biber

10 orta boy

100

Kıvırcık salata

15 yaprak

100

Salatalık

1 orta boy

100

Kırmızı turp

5 orta boy

100

Maydanoz

1 orta demet

75

Yeşil soğan

3-4 orta boy

75

Kuru soğan

1 orta boy

75

Kereviz

1 küçük boy

100

Kırmızı lahana

1/8 orta boy

100

Lahana

4 çorba kaşığı (pişmiş)

100

Karnıbahar

4 çorba kaşığı (pişmiş)

100

Taze kabak

4 çorba kaşığı (pişmiş)

150

Patlıcan

4 çorba kaşığı (pişmiş)

125

Ispanak

4 çorba kaşığı (pişmiş)

150

Pazı

4 çorba kaşığı (pişmiş)

150

Ebegümeci

4 çorba kaşığı (pişmiş)

150

Bamya

4 çorba kaşığı (pişmiş)

75



2. Grup: Bu grup sebzelerin her birimi 2 gr protein, 7 gr karbonhidrat içerir, yağ içermez ve 36 kalori sağlar. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Havuç

1 orta boy (çiğ)

100

Şalgam

1 orta boy (çiğ)

150

Bezelye

4 çorba kaşığı (pişmiş)

100

Pırasa

5 çorba kasığı (pişmiş)

150

Bakla

4 çorba kasığı (pişmiş)

100

Enginar

1 orta boy (pişmiş)

100

Bal Kabağı

3-4 parça

100




E. Meyve Değişimi: 

Her bir değişim yaklaşık olarak 10 gr karbonhidrat içerir, yağ ve protein içermez ve 40 kalorilik enerji sağlar. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Elma

1 küçük boy

80

Kayısı (taze)

1-2 adet

100

Kayısı (kuru)

1-2 adet

20

Muz

Yarım küçük

50

Çilek

1 su bardağı

150

Kiraz

10-15 adet

75

Hurma

2 adet

15

Greyfurt

Yarım küçük

125

Üzüm

12-20 tane

75

Portakal

1 adet küçük

125

Şeftali

1 adet orta

100

Armut

1 adet küçük

100

Erik

1-2 adet

100

Kuru erik

2 adet

25

Kuru üzüm

2 çorba kaşığı, silme

15

Karpuz

1 dilim

175

Kavun

1 dilim

175

İncir (Taze)

1-2 adet

50

İncir (Kuru)

Yarım adet

15

Yeni dünya

5-6 adet

100

Portakal suyu

1 çay bardağı

100

Elma suyu

1 çay bardağı

100

Mandalina

1 orta boy

100




F. Yağ Değişimi: 

Her bir değişim yaklaşık olarak 5 gr yağ içerir, protein ve karbonhidrat içermez ve 45 kalorilik enerji verir. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Sıvı yağ

1 tatlı kaşığı

5

Katı yağ

1 tatlı kaşığı

5

Zeytin

5 adet

15

Mayonez

2 tatlı kasığı

10

Fındık,fıstık vb.

6 adet

10

Kaymak

1 çorba kaşığı

10




G. Tatlı Değişimi: 

Her bir değişim yaklaşık olarak 5 gr karbonhidrat içerir, protein ve yağ içermez ve 20 kalorilik enerji sağlar. 

Besin

Ölçü

Miktar (gr)

Toz şeker

1 tatlı kaşığı

5

Kesme şeker

Büyüklüğüne göre 2-3 adet

6

Reçel-marmelat

Silme 1 yemek kaşığı

10

Bal

1 tatlı kaşığı

10

Pekmez

Silme 1 yemek kaşığı

10

Akide şekeri

2 adet

10




H. İçecekler: 

Piyasada satılan içecekler alkollü veya alkolsüz olabilir. Alkolsüz içecekler (eğer hastada su kısıtlaması yapılması gerekmiyorsa) rahatlıkla içilebilir. 


Böbrek hastası alkollü içki içebilir mi? 

Alkol fazla miktarda kalori içerir (1 gr alkolde 7 kalori vardır). O nedenle zayıflaması istenen kimseler alkollü içki almamalıdır. 

Alkollü yiyecekler karaciğer için de özellikle çok sakıncalıdır. Böbrek hastalarının önemli bir bölümünde karaciğer problemleri de vardır. O nedenle, rastgele alkollü içki içmemeli ve her hasta bu konuda hekimine danışmalıdır. 



DEĞİŞİM LİSTELERİNİN KULLANILMASI 

Değişim listeleri hastaların günlük yemeklerini düzenlemede çok yararlıdır. Bu sayede her hasta, sadece tarif edilen yiyecekleri yemek zorunda kalmaz, kendi zevkine ve ihtiyacına göre değişik yemek listeleri düzenleyebilir. 

Bu yemek listeleri düzenlenirken, belirli bir besin yerine, aynı türden ve ona eşdeğer miktarda besin elemanlarını içeren bir başka yiyecek listeden seçilir. Böylece alınan protein, yağ, karbonhidrat gibi besin elemanları aynı kaldığı halde değişik yemekler yeme imkanı olur. 

Örnek olarak 40 gram proteinli diyet kullanan bir hasta değişim listelerini kullanarak aşağıda gösterildiği şekilde farklı yemekler hazırlayabilir: 

Önce, 40 gr. protein içeren bir diyet örnek olarak alınır. 

40 GRAM PROTEİNLİ 1500 KALORİLİ DİYET 

Bir Günlük Yiyecekler

Miktar

Ölçü

Süt veya yoğurt

250 gr

2 çay bardağı

Yumurta veya

40 gr

1 adet

beyaz peynir

30 gr

1 kibrit kutusu kadar

Et

60 gr

2 köfte kadar

Ekmek veya ekmek yerine geçen

175 gr

7 ince dilim

Meyve

2 porsiyon

Bkz. meyve değişim listesi

Sebze

2 porsiyon

8 çorba kaşığı

Yağ

20 gr

4 tatlı kaşığı

Bal, reçel veya

85 gr

17 tatlı kaşığı şeker

Akide şekeri

10 gr

2 adet



ÖRNEK YEMEK LİSTESİ 

Sabah

Öğle

İkindi

1 bardak çay (sekerli)
2 tatlı kaşığı tereyağ
3 tatlı kaşığı bal veya reçel
1 adet yumurta
2 ince dilim ekmek

4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği
5 çorba kaşığı pilav
1 ince dilim ekmek

1 bardak çay (şekerli)
1 dilim kek
2 adet akide şekeri

Akşam

Gece

1 kase un çorbası
2 köfte kadar et veya
etli sebze yemeği
1 kase ayva kompostosu
1 ince dilim ekmek

1 çay bardağı süt (şekerli)
1 adet elma
1 çay bardağı yoğurt



Değişim listelerine bakılacak olursa bir yumurtanın veya bir kibrit kutusu kadar beyaz peynirin veya bir köftenin ya da bir sosisin benzer miktarlarda besin elemanı içerdiği görülür. Böylece, hasta isterse, sabah kahvaltısında yumurta veya peynir yemez; ancak öğle yemeğinde onun yerine fazladan bir adet köfte veya sosis yiyebilir. Yine bu listede bulunan akşam yemeğindeki 2 köfte kadar et yenilmeyebilir; bunun 1 köfte kadarlık miktarı sosis değişimi olarak öğleye alınabilir. Akşam yemeğine de 1 köfte kadar et içeren etli sebze yemeği konabilir. Sonuç olarak liste aşağıdaki sekile dönüşebilir. 

Sabah

Öğle

İkindi

1 çay bardağı süt ( şekerli)
2 tatlı kaşığı kahvaltılık yağ
3 tatlı kaşığı bal veya reçel
2 ince dilim ekmek

2 adet sosis
5 çorba kaşığı pilav
1 çay bardağı yoğurt
1 ince dilim ekmek
veya bu yemek yerine çalışan bir kimse 2 adet sosis içeren bir sandviç ve bir çay bardağı yoğurt yiyebilir.

1 bardak çay (şekersiz)
1 dilim kek
2 adet akide şeker

Akşam

Gece

1 kase un çorbası
4 çorba kaşığı kıymalı sebze yemeği
1 kase ayva kompostosu
1 ince dilim ekmek

1 çay bardağı süt (sekerli)
1 porsiyon elma


Bu liste de 40 gr. protein ve 1500 kalori içermektedir. 


Bir başka örnek: 

40 gram proteinli ve 1500 kalorili diyet yemeği yemek isteyen hasta, eğer muhallebi istiyorsa şöyle bir değişikliğe gidebilir: 

Kahvaltıda 1 dilim ekmek yemez, çayını şekersiz içer, 3 tatlı kasığı bal veya reçelini 1 tatlı kaşığına indirir. 

Öte yandan, öğle yemeğindeki 1 bardak yoğurdu da yemez ve onun yerine bir bardak süt kullanma imkanı doğar. İkindide içeceği çaya şeker koymaz, akide şekerini yemez, kekini de yemez, tüm bunların eşdeğeri olan toz şeker ve pirinç ununu kullanır. 

Sonuç olarak; kahvaltıda artırdığı şeker ve öğle yemeğinde artırdığı süt ile muhallebisini hazırlar; burada, sabahki 1 dilim ekmeği yemediği için muhallebisini yaparken onun yerine 2 çorba kaşığı pirinç ununu ve ikindide şekersiz içtiği çayın şekerini ve akide şekerinin eşdeğerini de kullanabilmektedir. 

Yine aynı hastanın canı kurubaklagillerden yemek isterse akşam yemeğindeki l adet köfteyi yemez, onun yerine öğle yemeğinde 5 çorba kaşığı kadar kuru fasulye veya nohut ya da mercimek yiyebilir. Akşam yemeğindeki kalan l köfte kadar kıymadan ise, 1 adet etli biber dolması hazırlanarak yenebilir. Böylece değişim listelerindeki besin elemanlarını kullanarak aynı miktarda protein ve kalori içeren başka yemekler hazırlama imkanı doğar ve liste şu hale döner: 

Sabah

Öğle

İkindi

1 bardak çay (şekersiz) 
2 tatlı kaşığı yağ 
1 tatlı kaşığı bal veya reçel 
1 adet yumurta 
1 ince dilim ekmek

5 yemek kaşığı kuru fasulye 
5 yemek kaşığı pirinç pilavı 
1 adet domates 
1 ince dilim ekmek

1 kase muhallebi

Akşam

Gece

1 kase un çorbası 
1 adet etli, biber dolma 
1 kase ayva kompostosu 
1 ince dilim ekmek

1 porsiyon elma


Bu liste 40 gr protein ve 1500 kalori içermektedir. 

Bu listeyi bir kez daha açıklayalım: 

Sabah kahvaltısı: Çay şekersiz içildi, buradan şeker arttı. 
3 tatlı kaşığı bal veya reçel yerine 1 tatlı kaşığı bal veya reçel yenildi, bunların yerine eşdeğer şeker arttı. Ekmeğin 1 dilimi yenilmedi, bunun yerine eşdeğer olan, 2 çorba kaşığı pirinç unu arttı. Bunlar muhallebi yapılmak üzere saklandı. 

Öğle yemeği: 1 çay bardağı yoğurt yenilmedi, bunun eşdeğeri o an 1 bardak süt muhallebi yapılmak üzere saklandı. 

İkindi: Şekerli çay içilmedi, kek yenilmedi, akide şekeri, eşdeğer şeker ile değiştirildi. Böylece elde edilen besinler ile yapılan muhallebi ikindide yenildi. 

Akşam yemeği: 2 köfte kadar et yenilmedi, 1 köfte kadarına eşdeğer 5 çorba kaşığı kuru fasulye öğle yemeğine alındı, 1 köfte kadar et ile de akşam 1 adet etli biber dolma yapılarak yenildi. 

Aynı prensipleri kullanarak, hastalar kendilerine tarif edilenlerin dışında, pek çok değişik yemek listeleri yapabilirler.

Değişik yiyeceklerin besin içerikleri ve bu yiyeceklerin besin değerlerini kaybetmeden hazırlanması hakkında bilgi sahibi olmak çok önemlidir. Çünkü, bazı pişirme ve hazırlama yöntemleri gıdaların besin değerinde kayıplara neden olabilir. 


1. Etlerin Yemek İçin Hazırlanması: 

Etler iyi kaliteli protein kaynağıdır. Bu besinler, protein dışında, B grubu vitaminleri, demir ve çinko bakımından da zengindir. Etler hangi yöntemle hazırlanırsa hazırlansın, hafif veya orta sıcaklıkta uzunca süre pişirilmelidir. Çok yüksek sıcaklık, et proteinlerini katılaştırarak, etin suyunun kaybına ve lezzetinin azalmasına neden olur. Ayrıca, protein ve B 1 vitamininde de bir miktar azalma olur. Ete sıcak su konularak düdüklü tencerede veya fırında pişirilmesi durumunda, bu besin maddesinden en iyi şekilde yararlanılabilinir. Etler buzlukta, yağlı kağıda sarılarak -2°C'de birkaç hafta, -18°C 'de üç ay kadar saklanabilir. Çok miktarda et alınmışsa önce kıyma, daha sonra parça etler tüketilmelidir. 

Proteinden zengin olan bir diğer gıda da yumurtadır. Yumurtayı da, buzdolabında 1 -2 hafta tazeliğini yitirmeden saklamak mümkündür. Yumurta sahanda pişirildiği zaman bir miktar yağ da birlikte alınmış olur. Kalori kısıtlaması yapılan hastalarda bu durum gözönünde tutulmalıdır. Haşlanmış yumurta istenildiği kıvamda pişirilerek yenebilir, sahanda pişirmeye göre daha sağlıklı bir yemek türüdür. 


2. Kurubaklagillerin Yemeğe Hazırlanması: 

Kurubaklagillerin sindirimi zor olduğu için hazırlanması sırasında bazı kurallara dikkat etmek gereklidir. Kırmızı mercimek haricindeki baklagiller oda ısısındaki suda 8-10 saat kadar ıslatılır, sonra beklediği su içerisinde pişirilir; çünkü baklagillerdeki besin unsurları bu suya geçmiştir. Eğer hastada potasyum kısıtlaması isteniyorsa, haşlama suyunun dökülmesi ve pişirme sırasında tekrar sıcak su ilave edilmesi gerekir. Ancak, baklagillerin pişirme suyu atılırsa özellikle B grubu vitaminler ve minerallerde kayıplar artar. Sert sular baklagillerin pişmesini güçleştirir. Pişirmeyi kolaylaştırmak için tencereye eklenen soda, vitamin kaybına da neden olabileceği için kullanılmamalıdır. Baklagillerin kabukları gaz ve şişkinliğe neden olabilir. Kabukların ayıklanması halinde gaz oluşumu da önlenir. 


3. Sebzelerin Yemek için Hazırlanması: 

Sebze ve meyveler vitamin ve minerallerden zengindir. Vitaminler içinde en dayanıksız olanı C vitaminidir. Sebze ve meyveler kesildikten veya soyulduktan sonra C vitamininde hemen kayıplar başlar. Sebzeler pişirileceğinde, ayıklanıp hemen sıcakla temas ettirilirse bu kayıp önlenmiş olur. Yemek piştikten sonra bekletilirse (özellikle de bekletme yerinin ısısı yüksek ise) C vitaminindeki kayıp miktarı artar. Pişirilmiş sebzeler 24 saat buzdolabında bekletildiği zaman C vitamininde ortalama %40-80 arasında kayıp oluştuğu görülmüştür. Yemeğin pişirme suyu atılırsa suda eriyen C vitamini ve B grubu vitaminleriyle, minerallerdeki kayıp oranı da artar. Ancak bu su aynı zamanda yüksek miktarda potasyum da içermektedir. O nedenle potasyumu yüksek olan hastalar yemeklerin suyunu dökmelidirler. 

Sebze ve meyveleri hazırlama ve pişirmede şu noktalara dikkat etmek gerekir: 

A. Köklü olanların kökü alındıktan sonra, diğerleri ise doğrudan doğruya, önce yıkanır sonra doğranır. Doğranan sebze ve meyve bekletilmez. 

Kabuklu sebzelerde vitaminler genellikle kabuğa en yakın yerde olduğu için, çok ince soyulması önem taşır. 

B. Doğranan sebze ve meyveler pişirilirken kaynar suya atılır. Böylece C vitamini kaybı olmaz. Sebze ve meyve hiç bir zaman soğuk suda pişirilmeye başlanmaz. 

C. Sebze ve meyve pişirilirken yeterince su konur, olabildiğince az süre ile pişirilir. Pişme süresinin uzatılması halinde besin kaybı artar. 

D. Sebze pişerken kesinlikle soda eklenmez. 

E. Salataların sirke, limon ve yağı salata servise çıkarken eklenir. 


4. Yağların Yemeklerde Kullanımı: 

Mutfaklarda tereyağı, margarin, zeytinyağı ve diğer bitkisel sıvı yağlar kullanılır. Yağ uzun süre yüksek ısıya maruz kalırsa vücut için zararlı maddeler ortaya çıkar. Bu durum, daha çok, kızartma yaparken yağın aşırı ısınması ile oluşur. Bol yağda kızartmada bu olay daha az görülürse de, kullanılan yağın atılmayıp tekrar ısıtılması halinde oluşan zararlı madde miktarı da artar. Bu nedenle kızartma işlemi bittikten sonra yağın iyice süzülmesi (artık maddelerin süzgeçle temizlenmesi ) ve bu yağın en fazla üç kez kullanılması istenir. Işık ve madeni kaplarda yağlar çabuk bozulur, bu nedenle yağlar, cam şişeler içinde, karanlık (ışık almayan) ve serin yerlerde muhafaza edilmelidir. 

YEMEKLERİN YAPILMASI 

Dengeli bir şekilde beslenebilmek için kişinin değişik besinleri bir arada alması gereklidir. Bazı kimseler belli yemekleri yememekte ısrar ederler, bir başka deyimle yemek seçerler. Bu durum belirli besinlerin eksik alımına yol açar. Eğitim, bazı besin ve yemeklere karşı duyulan olumsuz davranışların zamanla değişmesinde yardımcı olur. Herhangi bir yemeğin sık verilmesi veya aynı lezzetteki yemeklerin biraraya gelmesi, bıkkınlık verebilir. Bunun önlenmesi için yemekler gruplaştırılır ve öğünlerde değişik gruplardaki yemeklere yer verilir. 

Yemekler aşağıdaki şekilde gruplara ayrılır: 

A. Çorbalar, 

B. Et yemekleri (parça et, köfteler, etli dolmalar, etli sebze yemekleri, kurubaklagiller ve yumurtalı yemekler), 

C. Tahıl grubu yemekler (pilav, makarna, börek vb.), 

D. Etsiz taze sebze yemekleri, 

E. Sebze salataları ve püreleri, 

F. Tatlılar. 


Kural olarak yemekler tuzsuz pişirilmeli, daha sonra gerektiği kadar tuz öğünler sırasında ilave edilmelidir. 


A. Çorbalar: 

Yemek listelerinde çorbalar, mide öz sularını harekete getirip iştah açtıkları için ilk sırada yer alır. Çorbalara et suyu veya etsu tabletleri ilave edilmemelidir. Çünkü et suyu, sodyum, potasyum gibi mineraller yönünden zengindir. Eğer çorbanın protein içeriği yükseltilmek isteniyorsa, yoğurt, yumurta ve süt kullanılarak çorba terbiyesi yapılabilir 


B. Et Yemekleri: 

Öğünlerde, çorbalardan sonra genellikle et yemekleri yenir. Hayvandan elde edildiği yere göre, etlerin hem lezzetleri hem de besleyici değerleri çok değişiktir. 

Et seçme aşamasında, böbrek hastaları tarafından, protein içeriğinin düşük, yağ yüzdesi ve enerjisinin yüksek olması nedeniyle, koyun eti sığır etine tercih edilmelidir. Ancak hayvansal kaynaklı yağların çok alınmasının istenmediği durumlarda, tavuğun beyaz eti veya balık eti böbrek hastalarının özellikle seçmesi gereken gıdalardır. Eğer hastada tuz kısıtlaması yapılıyorsa, yemekler tuzsuz yapılmalı ve sonradan üzerine belli miktarda tuz eklenmelidir. 


C. Sebze Yemekleri: 

Sebzeler günlük enerji ve protein gereksinimine çok az katkıda bulunur. Ancak vitamin ve mineraller yönünden zengindir. 

Sebze ve meyvelerin bir başka işlevi de barsak faaliyetlerini düzenlemektir. Bu nedenle günlük besinlerimiz arasında mutlaka bir miktar sebze ve meyve bulunmalıdır. Koyu yeşil renkli sebzeler, vitamin ve mineraller bakımından diğerlerine oranla daha zengindir. Bu sebzeler ayrıca fazla miktarda C vitamini de içerirler. 


Sebzelerdeki vitamin ve mineraller pişirme suyuna geçer ve sebze yemeklerinin suları genellikle, fazla miktarda potasyum içerir. Böbrek hastalarından potasyumu yüksek olanlar, yemeklerin suyunu bu nedenle yememeli veya sebzeleri pişirirken haşlama sularını dökmeli ve daha sonra diğer malzemeler ile muamele etmelidir.

Yemekler, birden fazla besin ve tat vericinin belirli oranlarda bir araya getirilmesi ve bir süre pişirilmesi ile elde edilir. Bir yemeğin içine konulacak besinlerin miktarı, en doğru şekilde, tartılarak tayin edilir. Ancak besini tartma olanağı yoksa veya pratik olmasını sağlamak için, tartı karşılığı ölçü araçları kullanılır. Besinlerin yemek şekline getirilmesinde, söz konusu pratik mutfak ölçüleri önemli yer tutar. Ölçüler, en doğru olarak, ölçü aracına doldurulduktan sonra bıçağın düz tarafı ile düzeltilmek sureti ile alınır.


Aşağıda günlük uygulamada sık olarak kullanılan pratik mutfak ölçülerinin ortalama ne miktarda besin içerdiği gösterilmiştir:



Belirtilen miktarlar, genellikle, sıvı besinler için geçerlidir. Katı besinlerde, gıdanın yoğunluğuna ve şekline göre farklı değerler bulunabilir (Bakınız Tablo 1).


Bazı durumlarda yemeğin içine 1-2 gram gibi az miktarlarda katkı maddesi (tuz vb.) eklenmesi gerekebilir. Pratik olarak 1 gram şöyle hesaplanır: Bir Aspirin tableti, içinde bulunduğu jelatin yuvadan çıkarılır. Bu yuva silme tuz (veya ölçülecek diğer madde) ile doldurulur ve üzeri bıçak sırtı ile düzlenirse elde edilen   miktar 1 gramdır.


Yemek tariflerinde sık olarak kullanılan bir başka pratik ölçü de kibrit kutusu büyüklüğüdür. Bir kibrit kutusu kadar beyaz peynir veya et yaklaşık olarak 30 gr. gelir.


Değişik besinlerin miktarının pratik olarak ölçülebilmesine imkan sağlayan bir liste Tablo 1'de verilmiştir.


Bu tablodaki kısaltmalarda TK: tatlı kaşığını, ÇK: çorba kaşığını, ÇB: çay bardağını, SB: su bardağını anlatmaktadır. Bu rakamlar silme olarak doldurulan pratik ölçülerin, o besin maddesinin kaç gramını içerdiğini göstermektedir. Örnek olarak, aşağıdaki tabloya göre 1 tatlı kaşığı buğday unu 3 gr, 1 çorba kaşığı buğday unu 6 gr gelmektedir.


Tablo 1. Çeşitli Besinlerin Pratik Ölçüler Karşılığı Gram Olarak Değerleri:

BESİNLER

TK (Silme)

ÇK (Silme)

ÇB (Silme)

SB (Silme)

Buğday unu

3

6

56

110

Şeker

4

9

100

190

Nişasta

3

7

50

105

Makarna

-

-

60

110

Şehriye

-

10

100

190

Pirinç

4

8

100

190

İrmik

5

10

80

155

Beyaz fasulye

-

-

100

180

K. mercimek

5

10

100

185

Bitkisel yağ

5

10

115

210

Margarin (erimemiş)

5

10

100

190

Salça

5

lO

-

-

Tuz

5

lO

-

-

Süt

-

-

125

240

Reçel

8

15

-

-




Diğer bazı yiyeceklerin de her biriminde kaç gr. besin maddesi içerdiği de Tablo 2'de belirtilmiştir.


Tablo 2. Değişik Yiyeceklerin Birim Miktarları


BESİNLER

Bir Adet

Küçük Boy

Orta Boy

Büyük Boy

1 Su Bardağı

Ekmek (1 ince Dilim)

25 gr.

-

-

-

-

Zeytin

3 gr.

-

-

-

-

Peynir (1 kibrit kutusu)

30 gr.

-

-

-

-

Bisküvi (dikdörtgen)

7.5 gr.

-

-

-

-

Bisküvi (kare)

10 gr.

-

-

-

-

Yumurta

40-50 gr.

-

-

-

-

Domates

-

-

100 gr.

-

-

Limon

60 gr.

-

-

-

-

Maydanoz (demet)

60 gr.

-

-

-

-

Patates

-

100 gr.

-

-

-

Kuru Kayısı

-

-

-

-

100 gr.

Kuru Üzüm

-

-

-

-

150 gr.

Taze Üzüm

-

-

-

-

100 gr.

Elma

-

100 gr.

170 gr.

220 gr.

-

Karpuz

 

 

 

 

 
           
           

 

Page 1 of 3

ANLAŞMALI KURUMLAR

SGK, Akbank, Türkiye İş Bankası ve Yapı Kredi Bankası

 

 

Sosyal Güvenlik Kurumu
Türkiye İş Bankası
Akbankası
Türkiye Yapı ve Kredi Bankası

İletişim & Destek

  • Adres      : Girne Mah. Girne Cad. 139/1 34843 Maltepe - İstanbul - TÜRKİYE
  • E- Posta : info@kucukyalidiyaliz.com
  • Telefon   : +90 (216) 366 81 18
  • Fax         : +90 (216) 366 35 40
We use cookies to improve our website. Cookies used for the essential operation of this site have already been set. For more information visit our Cookie policy. I accept cookies from this site.Agree